diff --git a/alembic/versions/20260916_0041_scene_external_refs_scene_source_idx.py b/alembic/versions/20260916_0041_scene_external_refs_scene_source_idx.py
new file mode 100644
index 0000000..f2c51e4
--- /dev/null
+++ b/alembic/versions/20260916_0041_scene_external_refs_scene_source_idx.py
@@ -0,0 +1,52 @@
+"""Indeks pod czlon "ma kanon" w odsiewie stub-scen.
+
+`stub_exclusion_clause` pyta, czy scena ma wpis z TPDB albo StashDB. To podzapytanie leci
+dla kazdego kandydata KAZDEJ listy scen, a `ix_scene_external_refs_scene_id` zna tylko
+`scene_id`, wiec `source_id` trzeba bylo dociagnac z heapu: jeden losowy odczyt na wpis,
+przy 5,1 mln wierszy i 2,2 GB tabeli.
+
+Z `(scene_id, source_id)` to samo podzapytanie idzie Index Only Scanem. Pomiar na
+produkcji 2026-09-16 (sort=title + origin=hqporner, strona 5, 16 tys. wywolan tego
+podzapytania): Heap Fetches 16 191 -> 1241.
+
+Razem ze zmiana kolejnosci OR w `stub_exclusion_clause` (tanszy czlon "ma performera"
+przed drozszym "ma kanon") to zapytanie czyta 251 tys. blokow zamiast 294 tys., a na
+rozgrzanym cache trwa 305 ms zamiast 371 ms (mediana z 3 rund z rotowana kolejnoscia).
+Zysk jest skromny i ograniczony do list, gdzie kandydatow sa dziesiatki tysiecy; na
+glownym feedzie to podzapytanie leci kilka razy na strone i zmiany nie widac.
+
+Uwaga do pomiarow: pierwsze wykonanie tego zapytania na zimnym cache trwa 3-5 s i tak
+zostaje, bo trzeba dotknac ~2 GB. Wariant puszczany jako pierwszy wychodzi przez to
+kilkanascie razy wolniej, co przy pierwszym podejsciu dalo falszywe "10x szybciej".
+
+`ix_scene_external_refs_scene_id` zostaje na razie, mimo ze jest prefiksem tego indeksu.
+Osobna decyzja, tak jak przy 0040.
+
+CONCURRENTLY w autocommit_block, jak w 0035, 0038 i 0039. Nieudany CONCURRENTLY zostawia
+indeks INVALID; wtedy DROP INDEX i ponownie.
+
+Revision ID: 0041_scene_ext_refs_scene_source
+Revises: 0040_drop_scenes_title_norm_idx
+Create Date: 2026-09-16
+"""
+from __future__ import annotations
+
+from alembic import op
+
+revision = "0041_scene_ext_refs_scene_source"
+down_revision: str | None = "0040_drop_scenes_title_norm_idx"
+branch_labels = None
+depends_on = None
+
+
+def upgrade() -> None:
+    with op.get_context().autocommit_block():
+        op.execute(
+            "CREATE INDEX CONCURRENTLY IF NOT EXISTS ix_scene_external_refs_scene_source "
+            "ON scene_external_refs (scene_id, source_id)"
+        )
+
+
+def downgrade() -> None:
+    with op.get_context().autocommit_block():
+        op.execute("DROP INDEX CONCURRENTLY IF EXISTS ix_scene_external_refs_scene_source")
diff --git a/app/api/scenes.py b/app/api/scenes.py
index 03bb09c..6f83299 100644
--- a/app/api/scenes.py
+++ b/app/api/scenes.py
@@ -322,7 +322,24 @@ def _studio_sorted_rows(
 
 def stub_exclusion_clause():
     """Odsiew stub-scen: tube-only bez release_date AND bez canonical (TPDB/StashDB) AND
-    bez performera. NOT stub gdy ma release_date OR canonical OR performera."""
+    bez performera. NOT stub gdy ma release_date OR canonical OR performera.
+
+    KOLEJNOSC CZLONOW OR MA ZNACZENIE i jest tu celowa, od najtanszego do najdrozszego.
+    Postgres liczy OR po kolei i przerywa na pierwszym trafieniu, a sam czlonow nie
+    przestawia. `release_date IS NOT NULL` idzie pierwszy, bo czyta tylko wiersz sceny.
+    Kanon jest ostatni, bo to jedyny czlon z JOIN-em (`sources`).
+
+    Pomiar na produkcji 2026-09-16, sort=title + origin=hqporner, strona 5 (najgorszy
+    przypadek, 33 590 kandydatow): czlon "ma kanon" liczony 5146 razy zamiast 16 191, bo
+    "ma performera" odsiewa go wczesniej. Z indeksem z migracji 0041 spadly przy tym
+    odczyty z heapu `scene_external_refs`, 16 191 -> 1241.
+
+    Zysk jest skromny i widac go tylko tam, gdzie kandydatow sa dziesiatki tysiecy: cale
+    zapytanie czyta 251 tys. blokow zamiast 294 tys. (-15%), a czas na rozgrzanym cache to
+    305 ms zamiast 371 ms (mediana z 3 rund z rotowana kolejnoscia). Na glownym feedzie
+    czlon "ma kanon" wykonuje sie kilka razy na strone, wiec tam zmiana nie robi nic.
+    """
+    has_performer = exists(select(1).where(ScenePerformer.scene_id == Scene.id))
     canonical_exists = exists(
         select(1)
         .select_from(SceneExternalRef)
@@ -330,8 +347,7 @@ def stub_exclusion_clause():
         .where(SceneExternalRef.scene_id == Scene.id)
         .where(Source.kind.in_([SourceKind.tpdb, SourceKind.stashdb]))
     )
-    has_performer = exists(select(1).where(ScenePerformer.scene_id == Scene.id))
-    return Scene.release_date.is_not(None) | canonical_exists | has_performer
+    return Scene.release_date.is_not(None) | has_performer | canonical_exists
 
 
 @router.get("", response_model=SceneListOut)
@@ -488,9 +504,18 @@ def list_scenes(
             )
 
     if has_playback is True:
-        base = base.where(live_playback_exists())
+        # Przy filtrze originu ta klauzula jest nadmiarowa: `origin` nizej sam wymaga
+        # zrodla z `dead_at IS NULL`, wiec scena, ktora go przechodzi, ma z definicji zywy
+        # playback. Kosztowala natomiast kolejna sonde `playback_sources` na KAZDYM
+        # kandydacie, a przy waskim originie kandydatow sa dziesiatki tysiecy.
+        if not origin:
+            base = base.where(live_playback_exists())
     elif has_playback is False:
-        base = base.where(~live_playback_exists())
+        # `has_playback=false` RAZEM z filtrem originu to warunek sprzeczny: origin wymaga
+        # zrodla z `dead_at IS NULL`, a `has_playback=false` zabrania takiego zrodla. Wynik
+        # jest pusty z definicji, ale Postgres i tak przemielal caly katalog, zeby to
+        # stwierdzic: 148 s na produkcji (pomiar 2026-09-16). Zwieramy od razu.
+        base = base.where(false() if origin else ~live_playback_exists())
 
     if origin:
         # Pelny origin z ekranu strony ('tube:hdporngg') porownujemy wprost: rownosc idzie